SHERLAR.BIZ Yakshanba, 05.07.2020, 00:57
Приветствую Вас Mehmon | RSS
Меню сайта
Категории раздела
Latifalar [11]
Primyeralar [12]
Mobil telfonlar [197]
Sevgi dunyosi [826]
Qo'shiq matni [94]
Texnogoliyalar [98]
Kino yangiliklari [71]
Jahon yulduzlari [58]
Dunyo xabarlari [706]
Salomatlik sirlari [13]
Sport yangiliklari [589]
O'zbek yulduzlari [130]
Shou biznes olami [575]
Foydali maslahatlar [253]
Taomlar retseptlari [6]
Yulduzlar biografiya [59]
Qiziqarli malumotlar [697]
O`zbekiston Yangiliklari [641]
Munajjimlar bashorati 2017, 2018, 2019 / Мунажжимлар башорати 2017, 2018, 2019 [0]
Yangi qo'shiqlar 2017, 2018 [0]
Yangi mp3lar 2017, 2018 [0]
25-May bitiruvchilar kuni uchun she'rlar [1]
Ramazon tabriklari / Ro'za haqida she'rlar tilaklar [1]
Onalar haqida juda tasirli she'rlar / Manoli / Mazmunli [1]
Do'stlik haqida sherlar / Yaxshi va yomon do'stlar haqida she'rlar to'plami [1]
Наш опрос
Sayt haqida fikringiz
Всего ответов: 267
Мини-чат
Статистика


Hozirda saytda: 1
Mexmonlar: 1
Foydalanuvchilar: 0
Главная » 2012 » Noyabr » 24 » Qadimda elektr chiroqlaridan
04:20
Qadimda elektr chiroqlaridan
Qadimda elektr
chiroqlaridan
foydalanishganmi? XXI asr ko‘plab kutilmagan
voqealar, qator yangi
kashfiyotlarga boy bo‘lishi
bilan birgalikda bir haqiqatni
yana bir marotaba tasdiqladi.
U ham bo‘lsa, zamonaviy ilm- fan yutuqlari aslida insoniyat
qachonlardir ega bo‘lgan
qadimiy va deyarli unutilgan
bilimlarining qaysidir jihatdan
takomillashgan aksi
ekanligidir. Mazkur fikrga darhol e’tiroz bildirishdan
avval biroz shoshilmang.
Ehtimol, quyida misol
tariqasida keltiriladigan
o‘tmish zamon ilmiy
muvaffaqiyat namunalari ishonchli dalil bo‘lib ko‘rinar. ILK BATAREYKALAR
«Sayentifik riserches» (SR)
ilmiy nashrida keltirishicha,
1938 yili hozirgi Eron davlati
hududida asrlar oldin barpo
etilgan Salavkiya antik shahrida olib borilayotgan
qazilma ishlarida arxeologlar
bir qancha kichik sopol
ko‘zalar topishgan. Ularga
temir o‘zakli mis tsilindrlar
joylashtirilgandi. Bu idishlarni kavsharlash uchun zamonaviy
elektrotexnikada qancha
bo‘lsa, shuncha miqdordagi
qo‘rg‘oshin va qalay eritmasi
qo‘llanilgan ekan. Shunda
olimlar kutilmagan taxminni o‘rtaga tashladilar: ehtimol, bu
galvanik yoki elektrolit
(elektroliz yo‘li bilan
olinadigan) elementlar
qoldiqlaridir. Keyin mazkur
qadimiy buyumlarning nusxalari tayyorlanib, ularga
elektrolit — mis kuporosi
quyiladi. Natijada idishlarning
qisqichlarida 6 voltga teng
kuchlanish hosil bo‘ldi.
Shumerliklar 2 ming yil ilgari mazkur turdagi tok
manbalaridan qay maqsadda
foydalanganliklarini haligacha
arxeologlar aniqlay olmadilar.
Topilmalar bilan yaqindan
tanishgan fizik olimlar o‘z navbatida ular elektr
energiyasi manbalari bo‘lgan
bo‘lsa, unda elektr toki
yordamida ishlaydigan
qurilma va asboblar ham
yaratilgan bo‘lishi kerak, degan fikrni ilgari surishdi. DEHLI USTUNI
Hindiston poytaxtining
chekkaroq hududida
balandligi taxminan 7 metr va
asosdagi diametri 40
santimetrga teng qadimiy ustun bor. Mahalliy aholi bu
ustun insonning har bir
niyatini ijobat etishi
mumkinligiga qattiq ishonadi.
Buning uchun bir daqiqa
davomida unga bel qism bilan suyanib turishning o‘zi
kifoya. Ammo olimlarni uning
g‘ayritabiiy xususiyatlari
emas, balki mazkur yodgorlik
qanday materialdan ishlangani
ko‘proq qiziqtiradi. Negaki, ustun 1600 yil oldin sof
temirdan barpo etilgan bo‘lib,
shu davr mobaynida
korroziyaga aslo uchramagan,
soddaroq qilib aytganda na
zanglagan, na chirigan. Kimyogarlarning fikricha,
korroziya kuzatilmasligi
hodisasi Dehli hududidagi
o‘ziga xos iqlim sharoitlari
bilan izohlanadi. Gap shundaki,
bu yerda metalning ustida yupqa o‘ziga xos qatlam hosil
bo‘lib, u temirni zanglashdan
saqlaydi. Lekin, shu o‘rinda bir
savol yuzaga keladi: nega
unda Hindiston poytaxtidagi
temirdan yasalgan qolgan barcha buyumlar juda tez
sur’atlarda zanglab ketadi? ARXIMEDNING «O‘LIM
KELTIRUVCHI NUR»I
O‘tmish afsonalarining birida
mashhur astronom,
matematik va texnik olim
Arximedning tilga olingan «ajal keltiruvchi nur»i
hozirgacha tadqiqotchilarga
tinchlik bermayapti. Ma’lum
bo‘lishicha, mazkur nur
yordamida olim ona shahriga
xavf tug‘dirgan butun bir dengiz flotini yo‘q qilib
tashlashga erishgan.
Rivoyatga ko‘ra, miloddan
avvalgi 212 yili Sirakuza
shahri qurshovga olinib,
quruqlikda rimlik legionerlar, dengizdan esa galeralar (ko‘p
eshkakli kemalar) tomonidan
qamal qilinadi. Ayni paytda
Sirakuzadagi palaxmonlar
(xarsanglar otishga
mo‘ljallangan qadimiy qurol turi) ham o‘sha davr texnikasi
mo‘’jizalaridan biri hisoblansa-
da, kemalarga qarshi kurashda
bas kelishi amrimahol edi.
Shunda Arximed quyosh
nurlari va shahar qal’asi devoriga o‘rnatilgan
qandaydir buyum yordamida
dushmanning flotini yoqib
yuborib, yakson qilishga
muvaffaq bo‘ladi. Bu
voqeadan keyin Rim konsuli Martsell geometriya ilmi olimi,
ya’ni Arximedga qarshi
mazkur urushni to‘xtatish
haqida farmon beradi. Bu
haqda ko‘plab tarix
kitoblarida ham o‘qish mumkin.
Arximed, tarixiy afsonada
bayon qilinishicha, qal’a
devorlarida Sirakuzaning
barcha ayollarini yig‘adi,
qizig‘i, ularning barchasi yaltirab tarashlangan bronza
qalqonlar bilan kelishadi.
Olimning buyrug‘iga binoan
ular galma-gal qalqonlarga
tushayotgan quyosh nurlarini
dushman kemalariga yo‘naltiradilar, natijada biroz
muddatdan so‘ng flot yona
boshlaydi.
Qadimgi Yunoniston
matematigining afsonaviy
sa’y-harakatlarini bir necha yil avval Massachusets
texnologik universiteti
tadqiqotchilari San-Frantsisko
ko‘rfazi atrofida takrorlashga
urinib ko‘rishgan. Universitet
veb-saytida yozilishicha, ko‘rfaz chetlariga bronza va
shishadan yasalgan, umumiy
maydoni 300 kvadrat metrga
teng nur qaytargichlar
o‘rnatiladi. Ulardan 45 metr
masofa uzoqlikda joylashgan eski baliqchilar qayig‘i esa
hech ham yonmasdi. Shunda
massachusetslik
professorlarning Arizona
universitetidagi hamkasbi Bill
Dyukenen oynalarning o‘zgacha konstruktsiyasidan
foydalanishni taklif etadi.
Mutaxassislar oynalarni aylana
bo‘ylab joylashtirib, parabola
shaklidagi ulkan nur
qaytargichni hosil qilishadi. Markazga esa «x» shaklidagi
oynak o‘rnatiladi va undan
tushadigan nur asosiy
nishonga aylanadi. Oxir-oqibat
qaytargichlardan taxminan 23
metr uzoqlikdagi masofada bo‘lgan qayiqda olov paydo
bo‘ladi. Demak,
«Arximedning o‘lim
keltiruvchi nuri» haqiqatda
ham mavjud ekan! FIR’AVNLAR CHIROG‘I
Piramidalar, Misr ehromlarini
o‘rganayotgan olimlar vaqt
o‘tgani sari yanada ko‘proq
yangidan-yangi kashfiyotlar
qilishmoqda. Mana, masalan, bir necha vaqt oldin
Tutanxamonning dafn etish
bo‘lmasini topgan
arxeologlarni nafaqat u
yerdagi inson qo‘li tegmagan
zeb-ziynatlar, balki sag‘anani bezab turgan devordagi
ajoyib rasmlar (freskalar)
hayratga soldi. Biroq ushbu
yorqin yozuvlarda odatda
chiroqlardan qoladigan qurum
yoki tutun izining mutlaqo yo‘qligi tadqiqotchilar oldiga
mantiqiy savolni tashladi:
qadim ustalar o‘zlarining ish
joyini nima bilan yoritgan
ekanki, natijada ulardan hech
qanday iz qolmagan? Mazkur hodisadan so‘ng
tarixiy manbalarni yanada
sinchkovlik bilan o‘rganishni
boshlagan mutaxassislar qiziq
faktlarga duch kela
boshladilar. Aniqlanishicha, uzoq o‘tmishda misrliklar
elektr toki yordamida
yoritish moslamalarini
yaratgan bo‘lishlari mumkin
ekan. Bu haqda miloddan
avvalgi 450—354 yillarda yashagan avliyo Avgustin
guvohlik beradi. U o‘z
asarlarida Izida
ibodatxonasida «shamol ham,
suv ham o‘chira olmaydigan»
g‘ayrioddiy chiroqni tilga oladi. Moziyning yana bir
faylasuflaridan biri Plutarx
ham Amon Ra xudosi
butxonasining kirish yo‘lida
yonib turgan chiroq haqida
fikr yuritadi. Uning so‘zlariga qaraganda, «Ibodatxona
ruhoniylari bu chiroq bir necha
yuz yillar davomida o‘chmay
yonib kelayotganini
aytishgan».
To‘g‘ri, yuqoridagilarning barchasi qo‘lyozma manbalar,
xolos. Aslida piramida
quruvchilari chindan ham
elektr toki bilan
ishlaganliklariga moddiy
dalillar ham bormikan? Dendera shahrida (u Nil
daryosining sharqiy sohilida
joylashgan) Xator ma’budasi
ibodatxonasining
devorlaridan birida noodatiy
barel’ef (tekis yuzaga ishlangan bo‘rtma naqsh)
topilgan. Unda odamlar va
ularning yonida hozirgi
cho‘g‘lanma chiroqlarga
o‘xshash ulkan kolbalar aniq
aks etgan. «Chiroqlar»ning ichki qismida «to‘lqinsimon
ilonlar» tasviri ko‘rinadi.
Balki, bu cho‘g‘lanma
simlarining ramziy
tasvirlaridir? — deydi
tadqiqotchilardan biri. Ilonlarning o‘tkir dumlari
shaffof kolbaning ingichka
qismiga kiritiladi. Bir qarashda
bu bizga odatiy bo‘lib qolgan
chiroq o‘rnatiladigan moslama
(patron)ga o‘xshaydi. Naqshda, shuningdek, bu
uskunani elektr toki
taqsimlanadigan asbobga
o‘xshash moslama bilan
bog‘laydigan o‘ziga xos sim
ham tasvirlangan. Elektrotexnika sohasining eng
yetakchi mutaxassislaridan
biri V. Xarn Jed ustunlari
nomini olgan bu qurilmalarda
joylashgan «ilonli shaffof
kolbalar» hozirda keng qo‘llaniladigan yuqori
darajadagi kuchlanish
izolyatorlariga o‘xshaydi
degan fikrda. Agar uning gapi
haqiqatga yaqin deb qabul
qilinsa, bu «ilonlar» spiralsimon gaz chirog‘ini aks
ettirayotganligidan dalolat
berardi. Olim o‘z qarashini
isbotlashga qat’iy kirishdi va
yoy shaklida nur taratib
turadigan chiroq uchun generatorning amaldagi
modelini yaratishning
uddasidan chiqdi. MURAKKAB JARROHLIK
OPERASIYALARI… ASRLAR
OLDIN?!
Ko‘p yillar mobaynida Misr
mo‘miyolarini o‘rganish
davomida aql bovar qilmas kashfiyot qilindi: 4000 yil ilgari
misrlik jarrohlar zamonaviy
shifokorlardan-da mahoratli
va tajribali bo‘lishgani taxmin
qilinmoqda. Har holda doktor
Habib Al-Hofiz shunday nuqtai nazarning muallifi sifatida ilm
ahliga o‘zini tanitdi. Uning
izlanishlari natijasi o‘laroq,
yurakni shuntlash (bunda
venaning bir qismi aortaga
ulab qo‘yiladi, natijada qon aylanishi yurakning
zararlangan qismini chetlab
o‘tadi), yuzning plastik
operatsiyalari kabi jarrohlik
operatsiyalari amalga
oshirilganiga ishonch hosil qilingan. Bu uzoq o‘tmish
shifokorlari texnika
taraqqiyoti yuksak deb tan
olinayotgan bugungi kunda
ham insoniyat amalga oshira
olmaydigan davolash tadbirlari va ishlari, yanada
aniqroq aytadigan bo‘lsak,
murakkab jarrohlik
operatsiyalarini ham amalga
oshirgan degani.
— Qadimda shifokorlar hozirgi olimlarga nisbatan inson
organizmi haqida ko‘proq
ma’lumotga ega bo‘lishgan,
degan fikrdaman, — deya
ta’kidlaydi doktor Al-Hofiz.
Uning miloddan oldingi 2700— 1250 yillarga aloqador deya
taxmin qilinayotgan 231ta
qadimiy mo‘miyolar ustida
olib borgan ikki yillik
tadqiqotlari natijasi
arxeologlar va tarixchilar olamida haqiqiy shov-shuv
bo‘ldi.
Gap shundaki, izlanishlardan
mo‘miyolardan birida
transplantatsiya operatsiyasi
o‘tkazilganligi ma’lum bo‘ldi. Bu o‘z navbatida o‘tmish
shifokorlari organizmning
immunologik hujayralari
o‘zga tana to‘qimasini qabul
qilmasligining qanday qilib
oldini olishni juda yaxshi bilgan degani. Eng
hayratlanarlisi, hozircha o‘ta
mukammal deb tan olingan
asboblar yordamida ham
zamonaviy meditsina bu kabi
operatsiyalarni o‘tkazishga qodir emas. Doktor Al-
Hofizning fikricha, miloddan
avvalgi 1900 yillardagi
Qadimiy Misr tibbiyot
texnologiyasi juda yuksak
darajada bo‘lgan. Yuqorida sanab o‘tilgan davolash
usullari va xizmatlari
fir’avnlaru badavlat
misrliklarga keyingi asrlarda
ham ko‘rsatilardi. Lekin Misr
Buyuk Iskandar tomonidan zabt etilganidan so‘ng ular
unut bo‘lgan. Garchi bizgacha
misrliklarning tibbiyot
sohasida qo‘lga kiritgan
yutuqlari borasida birorta
yozma ma’lumotlar saqlanib qolmagan bo‘lsa-da, Misr
shifokorlari ko‘plab davrlar
davomida tabobat ilmining
yetakchi darg‘alari ekanligiga
mo‘miyolar xolis guvohlik
berib kelmoqda.
Категория: Qiziqarli malumotlar | Просмотров: 1935 | | Рейтинг: 5.0/3
Всего комментариев: 4
Sayt_Malikasi24.11.2012 11:21
DILIM616724.11.2012 18:38
Samoviy_Ishq27.11.2012 21:15
Bek_akan28.11.2012 10:18
Добавлять комментарии могут только зарегистрированные пользователи.
[ Регистрация | Вход ]
Вход на сайт

Ro'yxatdan o'tish
Parolni unutdingizmi?
Поиск
Календарь
«  Noyabr 2012  »
ПнВтСрЧтПтСбВс
   1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930
Архив записей
Друзья сайта
  • Официальный блог
  • Сообщество uCoz
  • FAQ по системе
  • База знаний uCoz
  • Copyright MyCorp © 2020Хостинг от uCoz